Ana Sayfa / 2018 / Şubat

Aylık arşiv: Şubat 2018

Çivi Yazısının Özellikleri Nedir, Nasıl Yazılır?

yazilim superonline eu

Tarih yazı ile başlar. İlk yazı türü çivi yazısıdır. Taşların üzerine resimler ya da harfler ile özel bir teknikle yazılır. Bu yazı türü papirüsün bulunması ile son bulmuştur. İfade edilmek istenen kavramlarda, var olan kayıt sisteminin yetersiz kalması, yazının gelişmesinde çok önemli bir adım atılmasına neden oldu. Bu, kullanılan dilin, ilk olarak aktif bir biçimde yazıya geçirilmesi olayıdır. Bu aşamada, Sümer dilinin çoğunlukla tek heceli kelimelerden oluşmasının da büyük payı vardır. Böylece, çizilen her işarette, tasvir edilen nesne değil, bu kelimenin ses değeri ön plana çıkarılmıştır. Daha iyi anlaşılabilmesi için, bunu somut olarak örnekleyelim. Örneğin, Sümerce “dağ” kelimesi “KUR”, “su” “A”, “ağız” ise “KA” olarak okunurdu. Şimdi “KUR.A.KA” diye özel bir isim yazılmak istendiğini varsayalım. Bunun için katip, önce bu ismi oluşturan resimleri yan yana çizdi.

Sonra bunu gören kişilerin resimsel özelliklerine aldanıp, “Dağın suyu içilir” gibi, yanlış şekilde algılamalarını önlemek için de, kelimenin başına, bunların ses değerleri ile okunması gerektiğini gösteren bir uyarı işareti koydu. Determinatif (belirtici) adını verdiğimiz bu işaretler, daha sonra çivi yazısının ilerleyen evrelerinde, kadın, erkek, nehir, ülke, şehir vb. özel isimlerinin başına , bazen de sonuna konarak, yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı, îşte bu gelişmeye, yani kelimelerin içerdikleri ses değerleri ile okunmaya başlanmasına, “fonetizasyon aşaması” veya “ses-leşme evresi” diyoruz. Bu aşama, Uruk III b evresine, yani yaklaşık M.Ö. 3. binin başlarına rastlar.

İlk zamanlarda belki de kaçınılmaz bir zorunluluk sonucunda ortaya çıkan, resimlerin içerdikleri ses değerlerinin kullanılmaya başlanması ile, çok daha kesin mesajlar verilebileceği çabuk kavranmıştır. Bu dönemde ortaya çıkan, önemli bir özellik te, anlamı göz önünde bulundurulmaksızın, kelimelerin sadece ses değerlerindeki benzerlik veya eşitlik nedeniyle, başka kelimelerin yazımında da kullanılmaya başlanmasıdır. Örneğin, Sümerce “ok” anlamına gelen Tl işareti, aynı ses değerine sahip olduğu için, “hayat” kelimesine de, aynı işaretle yazım olanağı sağlamıştır. Elbette Sümerce okumayı bilen biri, bu iki kelime arasındaki “eş değerli-lik”ten haberdar olduğu için, “ok” işareti ile gösterilmiş bir logogramın, metnin içeriğine göre, “hayat” olarak okunması gerektiğini fark edecektir. Bunu Türkçe’de birden fazla anlamı olan kelimeler, “at”, “yüz”, “alay” ile karşılaştırabiliriz.

Kelimelerin fonetik olarak ifade edilebilmeleri, geç dönemlerde çok daha fazla işlerlik kazanan, hecelerin kullanılabilmesini olanaklı kıldı. Böylece, ayak resmiyle gösterilen mastar halindeki “gitmek” fiilinden öte, “gidiyorum” gibi çekimli formlar da yazılabildi. Bu yenilik gittikçe kuvvet ka zanmasına rağmen, eski logogramları, yani tek işaretli kelimeleri, tamamen ortadan kaldıramadı. Kullanışlılığından dolayı, bu logografik yazı, silindir mühürler, heykeller ve steller üzerinde çivi yazısının gelişiminin sonuna kadar korundu. Fakat, özellikle fiillerin ifadesinde, yeni fonetik hece yazısı, eski yöntemin yerini aldı. Bazı kelimelerin aynı işaretle yazılabilmelerine karşın, yine anlamı aynı olan kelimeler için değişik işaretler de yaratıldı. Örneğin, Sümerce’de GU, hem “boyun”, hem de “öküz”anlamına gelen bir kelimedir. Böylece GU, iki farklı işaretle yazılabildi. Bu “çok işaretlilik” (polysemie) ile daha geç dönemlerdeki kullanımlarla da birlikte, GU tam 14 farklı işaretle yazım olanağı buldu. Bundan başka işaretler, “çok seslilik” (polyphonie) kazandılar. Örneğin, tek başına kullanıldığında, “gün” anlamına gelen, aynı yazımla, BABBAR okunup “beyaz” rengini ifade eden, UD işareti, kelime içindeki yazılımlara göre, ud, pir, tam, par, lah, lih hece değerlerini de kazanmıştır.
Şimdi belki, bu uygulamayla, bir metnin okunuşunun son derece zorlaşabileceği sorusu akla gelebilir. Bu konuda en büyük yardımcı, belirli dönemlerde ve belirli metin gruplarında kısıtlı sayıda işaret kullanılmış olmasıdır. Ayrıca çoğu zaman metnin içeriği ve her işareti izleyen bir diğeri, nasıl doğru okunması gerektiğini kendi gösterir.

Böylece M.Ö. 3. binde kullanılan kelime yazısı, yerini daha gelişmiş bir kelime -hece yazısı sistemine bıraktı. O zamana kadar hiç bir işareti olmayan, kelime ve isimler de bu şekilde yazılabildi. Daha önemlisi, aynı yolla, gramere ait özellikler de yaşam buldu.

Çivi yazısı hece sistemine dayanan bir yazı sistemi olduğu için, sesli harflerin (vokaller) birer işaretle gösterilebilmelerine karşın, sessiz olanlar, (konsonantlar) bu şekilde yazılamaz; bunlar mutlaka bir sesli ile birlikte belirtilmek zorundadırlar. Bu hece işaretleri de 3 grup altında toplanır.

1) Sesli+sessiz = iğ, ud, at vb.

2) Sessiz+sesli = ta, gu, bi vb.
3) Sessiz+sesli+sessiz = tal, pir, kum vb.

îlk zamanlar yazı, Çince’de olduğu gibi, yüzleri sağa dönük işaretlerle, sağ üst köşeden başlayarak, aşağıya doğru yazılırdı. Buna inanmamızı sağlayan neden ise, piktografik dönemde, doğadan alınmış işaretlerin olasılıkla doğal görünümleri yönünde yazılmış olmaları gerektiğinden kaynaklanmaktadır. Bu, tablet bölümlerinin sağdan sola sıralanması, bölümler içindeki işaretlerin ise, yukardan aşağıya yazılması anlamına gelir. Sonra tam olarak bilemediğimiz, ancak olasılıkla tabletin tutuluş şekli gibi pratik bir nedenle, işaretler öyle bir pozisyonda yazıldılar ve belki de okundular- ki, daha önceki işaret yönlerinden 90° sola döndüler. Böylece, sağdan başlayarak, yukarıdan aşağıya doğru yazılan sütunlar, soldan sağa doğru ve alt alta yazılan satırlar haline geldi. Ancak, bu değişimin ne zaman meydana geldiği, kesin olarak saptanamamaktadır. Bir süre sonra ne olduğunu bilemediğimiz, ancak olasılıkla doğada çabuk tahrip olabilen, ilk yazı malzemesinin yerini kil alınca, bu madde üzerine resimlerin çizilerek değil, baskı yolu ile daha kolay yapıldığı fark edildi. Böylelikle, resim karakterleri için ucu üçgenleştirilmiş bir kamış olan, stylus kullanılmaya başlandı. Kilin topaklanması nedeniyle, yapılması zor olan yuvarlak hatlar ise, düz çizgilerle gösterildi, îlk zamanlarda kâtipler, bu çizgileri türlü şekillerde biraraya getirerek, eski resim formlarını korumaya çalıştılar. Ancak işaretlerin çok karışmasına ve yazının zorlaşmasına neden olan bu uygulamadan kısa sürede vazgeçildi. Sonuçta kalemin kil üzerine bastırılıp, hafifçe geri çekilmesiyle çivi görünümünü andıran işaretler, resim yazısının tahtına oturdu, îlk önce her yöne basılan bu işaretlerin, zamanla, yine pratik nedenlerden dolayı, çivi başı sağa dönük olanlar terkedildi. Böylece yaygın olarak kullanılan yatay, dikey ve eğik çivilere, köşe çengeli denilen bir çeşidin de eklenmesiyle elde edilen işaretler, istenildiği gibi kullanılmaya başlandı. Bu işaretler, zamanla mümkün olduğunca basite indirgendi ve ilk dönemlerde 1000 kadar olan sayıları, giderek 500-600’e kadar azaldı.Çivi yazısı, yaklaşık M.Ö. 2700 yıllarında, gerek biçimsel ve gerekse içerik gelişimini geniş ölçüde tamamladıktan sonra, ilk olarak, hece işaretleri, determinatifler ve logogramlarla yazılan, tam ve gerçek anlamda bir yazı sistemi oluştu.

Devamını Oku »

Türkiye’de E-ticaretin Yüzde 30’u Kaçak!

guvenlik superonline eu

Elektronik Tecim İşletmecileri Derneği (ETİD) Yönetim Kurulu Başkanı Emre Ekmekçi, e-ticaret hacminin yüzde 20’sinin yurt dışından kaçak bulunduğunu, yüzde 10’luk toplumsal medya kaçağının da üstüne koyulduğunda bu oranın yüzde 30’a çıktığını söylemiş oldu. ETİD Yönetim kurulu Başkanı Emre Ekmekçi’nin AA’ya yapmış olduğu açıklamada, Türkiye’deki e-ticaretin yüzde 30’unun kaçak bulunduğunu söylemiş …

Devamını Oku »

Atom bombasını icat eden kişi kimdir

bilim teknik superonline eu

Atom bombasını icat eden kişi kimdir, atom bombasını kim icat etti, atom bombasının icadı hakkında ansiklopedik informasyon, atom bombası nerede ne vakit kim tarafınca icat edildi: Atom Bombasın ilk kez icra eden ve deneyen ülke Atom bombasını ilk kez yapmayı başaran ABD, ilk atom bombasını 16 Temmuz 1945’te New Jersey …

Devamını Oku »

Sahte Çek Nasıl Anlaşılır?

yatirim superonline eu

Çek, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası vasıtası ile ortaya çıkartılan bir ödeme aracıdır. Çekler kıymetli evrak niteliği taşımaktadır. Çeklerin üzerinde tahribat ve düzenleme yapılamaz. Aldığımız çekin sahte olup olmadığını anlamanın bazı yolları vardır. 

Devamını Oku »

Adalar Turunda Gezilecek Yerler

seyahat superonline eu

İstanbul’da yaşayanların veya en az bir kez yolu düşen herkesin gezmesi gereken yerlerden biri adalardır. Her mevsim güzel olan adalar, özellikle bahar aylarında yoğun bir ziyaretçi akınına uğrar. Hem biraz doğanın tadını çıkarmanın hem de şehirden uzaklaşmanın en kısa yoludur adalar.

Devamını Oku »

Mentol Nedir?

pratik bilgiler superonline eu

Mentol C10H20O kimyasal formülüne sahip nane ve nanegiller familyasında doğal olarak bulunan organik bir bileşiktir. Nane gibi bitkiler mentolü doğal olarak yapraklarıyla sentezler.Bitkilerin yapraklarından, su buharı destilasyonuyla elde edilen mentol, daha ekonomik olması açısında çoğunlukla sentetik olarak üretilir. Saf mentol kristal bir forma sahip olmakla birlikte çoğunlukla mentol yağı olarak kullanılır. Deriye uygulandığında serinlik etkisi verir ve anestezik etkiye sahiptir.

Devamını Oku »

Odyoloji Mezunları Ne İş Yapar?

kariyer superonline eu

Odyoloji, işitme ve denge bilimi olarak tanımlanmıştır. Bu alan ile işitme ve denge fonksiyonları bozukluklarının tanınması ve rehabilitasyon süreciyle rahatsızlığın ortadan kaldırılması sağlanır. Odyoloji bölümü, öncelikle işitme ve denge bozukluklarını önleyici ve rahatsızlıklara yönelik tedavi edici yöntemleri kapsar.

Devamını Oku »

Otomobil Takım Çantası

is para superonline eu

Otomobillerimiz günlük yaşamımızın vazgeçilmezlerinden biri. Ayağımızı yerden kesen arabalarımız her mekanik ve elektronik araç gibi zaman zaman arıza çıkarmadan edemiyor. Hele ki yerleşim yerinden uzakta oluşacak bir arıza herhalde her sürücünün kabusudur.

Devamını Oku »

Kabin Memuru Nasıl Olunur?

insan kaynaklari superonline eu

Sağladığı olanakları, saygınlığı ve maaşıyla ilgi gören mesleklerden biri olan kabin memurluğu son zamanlarda da popülerliğini sürdürüyor. Birçok havayolu şirketi ulaşım ağını genişletmekte ve bu nedenle de sürekli yeni kabin memuru işe almaktadır. 

Devamını Oku »

Kiracı Hakları Nedir?

emlak superonline eu

Kiralama sözleşmesindeki muğlak ifadeler yakın zamana kadar birçok ev ve iş yeri sahibiyle kiracısı arasında sıkıntılı ve ihtilaflı durumlar oluşuyordu. Ancak 2012 yılında yürürlüğe giren Borçlar Kanunu ile ev sahipleri ve kiracıları arasındaki durumlar yasal zemine oturtulmuş ve açıklığa kavuşturulmuş durumda. Bu kanunu incelediğimizde ön plana çıkan durumları maddelerle açıklayalım:

Devamını Oku »

Sıcak Silikon Tabancası Nasıl Kullanılır?

bakim tamirat superonline eu

Sıcak silikon ahşap, metal, plastik gibi maddelerin yapıştırılmasında sıklıkla kullanılır. Kullanıcılarına yüzde yüz sağlamlık sunmasa da, genel anlamda dayanıklı olduğu söylenebilir. Yapıştırılan yüzeyi çok kolay bırakmaz. 10 ila 15 saniye gibi kısa bir süre içerisinde kurur ve herhangi bir kokusu da yoktur. Sıcak silikon, kendisi için üretilmiş özel tabancası ile birlikte kullanılır. Peki bu sıcak silikon tabancası nasıl kullanılır?

Devamını Oku »
CLOSE
CLOSE